خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

ابعاد اعجاز قرآن بازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 09-اردیبهشت-1393 -- تعداد بازدید : 2481 بار

 

ابعاد اعجاز قرآن


همانتطور که متذکر شدیم در زمینه اعجاز قرآن ، سه بعد مطرح است که عبارتند از : اعجاز بیانی ، اعجاز علمی و اعجاز تشریعی ؛ یکی از ابعاد اعجاز قرآن اعجاز بیانی ، توضیح داده شد در این بخش به بیان دو بعد دیگر اعجاز قرآن (( اعجاز علمی و اعجاز تشریعی )) می پردازیم .

2 – اعجاز علمی


منظور از اعجاز علمی اشارات ، اشارات علمی ای است که از برخی آیات قرآن نمودار شده است و بیان آن هدف اصلی نبوده است ، زیرا قرآن ، کتاب هدایت است و هدف اصلی آن جهت بخشیدن به زندگی انسان و آموختن راه سعادت به اوست ، نه بیان مسائل علمی ؛ از این رو اگر در قرآن به برخی اشارات علمی بر می خوریم ، بدان سبب است که این سخن از منبع سرشار علم و حمکت الهی نشأت گرفته و از سرچشمه ی علم بی پایان حکایت دارد .

سوره فرقان آیه 6 :


قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ کانَ غَفُوراً رَحيماً 


بگو: آن را کسی نازل کرده که رازهای پوشیده در آسمان ها و زمین را ( آنچه را بیرون از محدوده علم مخلوق و حواس ظاهری اوست ) می داند ، حقّا که او بسیار آمرزنده و مهربان است ( و از این رو تعجیل در عذاب کافران ندارد ) . 


در قرآن اشارات علمی بسیار است ؛ برخی از این اشارات از دیر زمان و برخی در سالیان اخیر با ابزار علم روشن شده و شاید بسیاری دیگر را گذشت زمان آشکار سازد . دانشمندان – به ویژه در عصر حاضر - در این زمینه بسیار کوشیده اند ؛ گرچه افرادی به خطا رفته ولی بسیاری نیز موفق گردیده اند .

نمونه هایی از اینگونه اشارات را در کتاب (( التمهید ؛ جلد 6 )) و (( علوم قرآنی )) ( بخش اعجاز علمی قرآن ) آورده ایم . در اینجا به جهت اختصار به ذکر دو نمونه بسنده می کنیم :

سوره انعام آیه 125 :


فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً کَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ کَذلِکَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ 





در این آیه از سختی و دشواری زندگی گمراهان سخن می گوید و آنانرا به کسانی تشبیه می کند که در حال سعود به لایه های جوّند و در اثر این سعود ، دچار تنگی نفس و فشار سخت بر سینه خود می شوند .

مفسران پیشین درباره ی وجه تشبیه در آیه ی فوق اختلاف نظر داشتند ؛ برخی بر این باور بوده اند که : مقصور کسی است که بیهوده می کوشد تا پرواز کند و مانند پرندگان در آسمان به پرواز درآید و چون این کار برایش مقدور نیست ، ناراحت می شود و از شدت ناراحتی نفس کشیدن بر او دشوار می شود . برخی دیگر نیز گفته اند که : این تشبیه همانند حالتی است که درختان نو نهال بخواهند در جنگلهای انبوه رشد یابند اما درختان کوهن راه سر برافراشتن را مسدود می کنند ، که در این صورت ، درختان نو نهال به سختی و دشواری راه خود را به فضای آزاد باز کنند . مطالبی از این قبیل گفته شده که هیچ کدام مفهوم آیه را به خوبی روشن نمی سازد .

امروزه با پی بردن به پدیده ی فشار هوا و تناسب آن با فشار خون بدن انسان در سطح زمین - موجب تعادل فشار بیرونی و درونی است – و همچنین کاهش فشار جو با افزایش ارتفاع ، وجه تشبیه در آیه ی فوق ، بهتر روشن شده و تا حدودی از ابهامات تفاسیر  پیشین کاسته شده است .

اشتباه مفسّران پیشین در این بوده که از تعبیر (( یَصَّعَّدُ فی السَّماءِ) با تشدید صاد و عین و بکار بردن (( فی )) – کوشش برای صعود به آسمان را فهمیده اند ؛ در صورتی که اگر این معنا مقصود بود بایستی واژه ای (( الی )) را به جای (( فی )) بکار می برد . دیگر آنکه ((یَصَّعَّدُ )) – از نظر لغت – مفهوم ( صعود ) و بالا رفتن نمی دهد ، بلکه کاربرد این لفظ – از با ب تفعل ((تَصَعُّد )) – برای افاده ی معنای (( به دشواری افتادن )) است به گونه ای که از شدت احساس سختی نفس در سینه تنگ شود . در لغت ((تصَعَّدَ نَفَسَهُ )) به معنای (( به دشواری نفس کشیدن ، تنگی سینه و احساس درد و رنج )) است . واژه های (( صعود )) و (( صعد )) بر دامنه های صعب العبور اطلاق می شود و برای هر امر دشوار بسیار سختی به کار می رود .

سوره جن آیه 17 :


لِنَفْتِنَهُمْ فيهِ وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِ يَسْلُکْهُ عَذاباً صَعَداً 


تا آنها را در این باره آزمایش کنیم. و کسی که از یاد پروردگار خود روی گرداند او را در عذاب سختی که بر او چیره شود درمی آورد. 


سوره مدَّثِّر آیه 17 :


سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً 


به زودی او را به بالا رفتن از گردنه پر مشقّتی وادار می کنم ( به عذاب سخت آخرت گرفتار می کنم ) . 



از این رو معنای ((کأنَّما یَصَّعَّدُ فی السَّماءِ )) چنین می شود : (( او مانند کسی است که در لایه های مرتفع جو ، دچار تنگی نفس و سختی و دشواری فراوان شده است )).

در واقع کسی که خدا را از یاد برده – در زندگی – مانند کسی است که در لایه های بالایی جوّ قرار دارد و دستخوش درد و رنج و سختی تنفس است ؛ لذا از این تعبیر به خوبی به دست می آید که اگر کسی در لایه های فوقانی جوّ ، فاقد وسیله ی حفاظتی باشد ، دچار چنین دشواری و تنگی نفس می گردد که اشاره به چنین مسأله ای در آن زمان ، یکی از اعجازهای علمی قرآن است .


ب ) پوشش هوایی حافظ زمین


سوره انبیاء آیه 32 :


وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً وَ هُمْ عَنْ آياتِها مُعْرِضُونَ 


و آسمان را ( در بالای سر آنها همانند ) سقفی محفوظ ( از فرو ریختن و نفوذ شیطان ها و اجنّه ) قرار دادیم ، در حالی که آنها از نشانه های ( قدرت و عظمت ما در ) آن رویگردانند. 


گرد زمین را پوشش هوایی ضخیمی فرا گرفته ، که ارتفاع آن به 350 کیلومتر می رسد . هوا از گازهای ((نیتروژن )) به نسبت 03/78 درصد و ( اُکسیژن )) به نسبت 99/20 درصد و اکسید کربن به نسبت 0.04 درصد و بخار آب و گازهای دیگر به نسبت 0.94 در صد ترکیب یافته است . این پوشش هوایی با این حجم ضخیم و با این نسبتهای گازی فراهم شده ی در آن ، همچون سپری آسیب ناپذیر ، زمین را در بر گرفته و آن را از گزند سنگهای آسمانی – که به حدّ وفور به سوی زمین می آیند و از همۀ اطراف ، تهدیدی هولناک برای ساکنان زمین به شمار می روند – حفظ کرده و زندگی را برایشان امکان پذیر می سازد .

به علاوه وجود لایۀ اُزُن در اطراف زمین ، بسیار اهمیت دارد ؛ این لایه که در اثر رعد و برق به وجود می آید ، زمین را در برابر پرتوهای مضرّ کیهانی محافظت می کند . اگر این لایه نبود حیات ، روی زمین ممکن نمی شد . قرآن در هزار و چهارصد سال پیش ، به این پدیده های علمی با عبارت (( سقفاً محفوظاً )) اشاره کرده است که یک اعجاز علمی محسوب می شود .

منبع : علوم قرآنی(آیت الله معرفت)
بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا