خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

اهداف قصه بازگشت به دانستنی های قرآنی
ثبت شده در تاریخ 27-فروردین-1393 -- تعداد بازدید : 1700 بار

اهداف قصه


قصه های قرآن دارای اهداف متعددی است . سید قطب چندین هدف را شمارش نموده که به ترتیب می آوریم :


1 – اثبات رسالت و وحی محمدی : 


پیامبر اسلام صلوة الله علیه و آله فردی درس نخوانده بود و هرگز دیده نشده که با عالمان نشسته باشد ؛ آنگاه داستانهای بزرگی همچون احوال ابراهیم ، یوسف ، موسی و عیسی علیهم السلام را بازگو می کند که از وسعت و دقتی بسزا برخوردار است . یک نفر فاقد سواد و بی هیچ سابقه ای در علم و دانش ، نمی تواند چنین اطلاعات عمیق و دقیقی داشته باشد ؛ از این رو داستانهای اعجاب انگیز قرآن ، بزرگترین دلیل بر وحیانی بودن آن است . قرآن خود بدین امر تصریح دارد . در ابتدای سوره ی یوسف آیات 2 و 3 آمده است :

این آیه تاکید می کند که : (( تو هیچ گونه آگاهی قبلی از این سرگذشتها نداشته ای و ما به وسیله وحی ، این آکاهیها را بر تو می خوانیم . )و این ، دلیل وحیانی بودن قرآن است .


2 – بیان ریشه وحیانی بودن دین :


 یعنی دین به طور کامل همان است که از دوران حضرت نوح علیه السلام تا عهد ختمی مرتبت محمد مصطفی صلوة الله علیه وآله از نزد خداوند ارائه شده است و خداوند واحد ، پروردگار امّت همه پیامبران است

با دقت در آیات 48 تا 92 سوره انبیاء می بینیم که آوردن گزارش گسترده از حالات انبیای سلف برای یک نتیجه گیزی است و آن اینکه همه به یک سو در حرکتند و یک سخن می گویند و همه مومنین در همه امتها ، امّت واحده هستند .


3 – بیان وحدت شیوه دعوت انبیاء در دوره های مختلف :


یعنی همه در یک راه حرکت کرده و به یک مقصد رسیده اند و در مقابل ، برخورد گروههای مقاوم نیز در تمامی ادوار همگون بوده و با یک روش در مقابل انبیاء ایستادگی کرده اند .


4 – بیان مشترکات ادیانی ابراهیمی :


همه شرایع الهی – به ویژه شریعت اسلام – از شریعت ابراهیم نشأت گرفته اند و این رابطه میان ادیان ثلاثه ( یهودیت ، مسیحیت و اسلام ) و شریعت ابراهیم چنان است که در دیگر ادیان یافت نمی شود . به این مطلب مکرراً در قصص ابراهیم ، موسی و عیسی علیهم السلام اشاره شده است :

سوره اعلی آیات 18و19

 

إِنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولى‏18صُحُفِ إِبْراهيمَ وَ مُوسى 



19) در کتاب های ابراهیم و موسی.

 

سوره حج آیه 78 :

 

وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ وَ ما جَعَلَ عَلَيْکُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبيکُمْ إِبْراهيمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمينَ مِنْ قَبْلُ وَ في‏ هذا لِيَکُونَ الرَّسُولُ شَهيداً عَلَيْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاکُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى‏ وَ نِعْمَ النَّصيرُ 


و در ( راه ) خدا به گونه ای که شایسته اوست جهاد کنید ، او شما را ( به اعطاء قرآن و اسلام ) برگزیده ، و در دین ( اسلام ) برای شما هیچ مشقّت و سختی طاقت فرسایی قرار نداده ( هیچ حکم حرجی تشریع نکرده و هر حکم غیر حرجی که به حرج برخورده رفع کرده است ) ، این دین ، ( در اصول و فروع ) همان آیین و شریعت پدرتان ابراهیم است ( ابراهیم ، پدر محمّد و محمّد پدر امت اسلامی است ، پس ابراهیم پدر مسلمین است ) ، او بود که شما را از پیش ( در کتاب های انبیای گذشته ) و در این ( کتاب ) مسلمان نامیده ، ( این انتخاب ) برای این است که این پیامبر ( در روز قیامت ) گواه بر شما و شما گواهان بر مردم باشید ( معصومان و اصفیاء آنها در قیامت گواهان افراد این امت و امت های گذشته خواهند بود ) . پس نماز را برپا دارید و زکات بدهید و به خدا تمسّک نمایید ، او مولا و صاحب و سرپرست شماست ، و چه خوب مولا و چه خوب یاوری است. 


سوره مائده آیه 46 :

 

وَ قَفَّيْنا عَلى‏ آثارِهِمْ بِعيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْراةِ وَ آتَيْناهُ الْإِنْجيلَ فيهِ هُدىً وَ نُورٌ وَ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْراةِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقينَ 


و عیسی بن مریم را به دنبال آنها ( پیامبران پیشین ) درآوردیم که تصدیق کننده تورات پیش از خود بود ، و او را انجیل دادیم که در آن هدایت و نور بود و آن نیز تصدیق کننده تورات پیش از خود و برای پرهیزکاران هدایت و اندرز بود. 


5 – بیان اینکه نصرت نهایی از آن انبیاء و هلاکت ، نصیب تکذیب کنندگان است :


که ذکر این داستانها دل پامیر اکرم صلوة الله علیهو آله را آرام و خاطر پیروان حق را آسوده می کرد :

سوره هود آیه 120 :

 

وَ کُلاًّ نَقُصُّ عَلَيْکَ مِنْ أَنْباءِ الرُّسُلِ ما نُثَبِّتُ بِهِ فُؤادَکَ وَ جاءَکَ في‏ هذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةٌ وَ ذِکْرى‏ لِلْمُؤْمِنينَ 


و هر گونه خبر از اخبار فرستادگان ( خود ) را برای تو بازگو می کنیم ، اخباری که قلب تو را بدان ثابت و استوار سازیم ، و در این سرگذشت ها حق به تو رسیده و پند و تذکری برای گروندگان آمده است.

 

6 – شاهد آوردن برای صدق تبشیر و اِنذار :


یعنی سرگذشت و فرجام کار گذشتگان گواهی است بر صدق نویدها و بیمهایی که انبیاء آن را مطرح می کنند : سوره حجر آیات 49-50 :


نَبِّئْ عِبادي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحيمُ49وَ أَنَّ عَذابي‏ هُوَ الْعَذابُ الْأَليمُ 



50) و عذاب من است همان عذاب دردناک.

 

7 – بیان نعمت و عنایت خاص الهی به بندگان صالح به ویژه انبیای عظام و اصفیای کرام :

شاید هدف از بیان سرگذشت آنها همین بوده است که همواره بندگان صالح ، خود را در کنف عنایت حق بدانند و آرامش خاطر داشته باشند سوره مریم آیه 58 :


أُولئِکَ الَّذينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهيمَ وَ إِسْرائيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا إِذا تُتْلى‏ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُکِيًّا 


اینان ( این انبیاء ده گانه و مریم ) کسانی هستند از پیامبران که خداوند به آنها نعمت ( نبوت ، دین و کتاب آسمانی ) عطا کرده ، ( پیامبرانی ) از اولاد آدم ، و از ( نسل ) کسانی ( از اولاد نوح ) که آنها را همراه نوح به کشتی نشاندیم ( مانند غیر ادریس ) و از اولاد ابراهیم و اسرائیل ( مانند انبیاء بنی اسرائیل و مریم ) و ( آنها عبارت اند ) از کسانی که آنها را هدایت کردیم و برگزیدیم ، هنگامی که آیات خدای رحمان ( آیات کتاب های آسمانی یا نشانه های توحید و عظمت او ) بر آنها خوانده می شد گریان و سجده کنان بر رو درمی افتادند. 


لذا تاکید می کند که پیوسته با آنان باشید تا مشمول عنایت حق قرار گیرید :

سوره نساء آیات 69-70 :

 

وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحينَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفيقاً69ذلِکَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَ کَفى‏ بِاللَّهِ عَليماً 



70) این ( رفاقت با این کسان ) تفضّلی از جانب خداست ، و همین کافی است که خداوند ، دانا ( به درجات استحقاق و پاداش متناسب ) است.

قرآن در محورهای زیر خلاصه می شود :


الف ) بیان حقایق و آموزش از طریق القای غیر مستقیم .

ب ) عبرت و تفکر

ج ) بیان حقایق و احیای تفکر دینی صحیح بر مبنای زدودن خرافات .

د ) شاهد آوردن صدق نبوت و زمینه سازی برای گسترش دعوت .

ه ) آرامش خاطر پیامبر اکرم صلوة الله علیه و آله و امید آفرینی در دلهای مومنان با نوید موفقیت .

 

راز تکرار در قصص قرآنی


گاه در قرآن ، یک داستان مکرراً و با اختلاف نقل می شود . این اختلاف به تفاوت هدفها بستگی دارد و در هر کدام حکمتی وجود دارد . مثلاً درباره نهی از قتل اولاد به سبب ترس از فقر و درماندگی ، در قرآن آمده است :

سوره انعام آیه 151 :


 قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَيْکُمْ أَلاَّ تُشْرِکُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِيَّاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتي‏ حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ


بگو: بیایید آنچه را پروردگارتان بر شما حرام کرده بخوانم ، و آن اینکه چیزی را شریک او قرار مدهید ، و به پدر و مادر نیکی کنید ، و فرزندانتان را از بیم فقر نکشید- ما شما و آنها را روزی می دهیم- و به کارهای زشت نزدیک نشوید چه آشکار آنها و چه پنهان آنها ( مانند گناهان عملی و اعتقادی ، یا گناهان آشکار در نظر مردم و پوشیده از آنها ) ، و نفسی را که خدا محترم شمرده و کشتنش را حرام کرده جز به حق ( نظیر قصاص یا حدود یا دفاع و غیره ) نکشید. اینهاست که خدا شما را بدان سفارش کرده ، شاید بیندیشید. 


سوره اسراء آیه 31 :


وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کانَ خِطْأً کَبيراً 


و فرزندان خود را از ترس فقر و تنگدستی نکشید ، ماییم که آنها و شما را روزی می دهیم حقا که کشتن آنها گناهی است بزرگ.

 

در آیه نخست ، فرزندان متأخرند و در آیه دوم ، متقدم . سرّش این است که در آیه نخست ؛ فقر و تنگدستی موجود ، موجب گردیده تا فرزندان خود را بکشند ، لذا اظمینان می دهد که روزی شما در حال حاضر و فرزندان خود را بکشند ، لذا اطمینان می دهد که روزی شما در حال حاضر و فرزندانتان در آینده با خداست ؛ بنابر این هم شما و هم فرزندانتان جیره خوار خداوند هستید ؛ ولی در آیه دوم ، بیم آن دارند که در آینده از جانب تحمل هزینه فرزندان ، فقیر و نگدست شوند ، لذا اطمینان می دهد که روزی فرزندانتان بر شما نیست تا موجب فقرتان شود ، بلکه روزی فرزندان و خودتان از جانب خداست .



منبع : علوم قرآنی(آیت الله معرفت)

بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا