خدا یا در لحظه نبودنم غافل از من نبوده ای
و من در لحظه لحظه بودنم به یادت نبوده ام

زندگينامه حاج ميرزاابوعبدالله ضيائي زنجانيبازگشت به زندگینامه
ثبت شده در تاریخ 20-دی-1392 -- تعداد بازدید : 1280 بار

زندگينامه حاج ميرزا ابوعبدالله ضيائي زنجاني

يكي از اكابر دانشمندان قرن چهاردهم هجري و مشهورترين فرد خاندان شيخ الاسلامهاي زنجان در بلاد اسلامي مرحوم آقاي حاج ميرزا ابوعبدالله ضيائي زنجاني، صاحب تاريخ القرآن و سومين پسر مرحوم آقاي حاج ميرزا نصرالله، شيخ الاسلام زنجان است كه در سيزدهم ماه جمادي الاولي 1309 در خانداني كه از اواخر دوره صفويه از پرچمداران علم و دانش بودند و از زمان دومين پادشاه قاجار مقام شيخ الاسلامي را در زنجان به عهده داشتند، متولد شد.

او مقدمات و ادبيات عرب و مبادي فقه را در نزد اساتيد زنجان فرا گرفت و در فلسفه و حكمت و علوم عقلي مدت سه سال، از 1326 الي 1329 قمري، به محضر درس مرحوم آقاي ميرزا ابراهيم حكمي زنجاني حاضر شد و در اوايل سال مذكور عازم تهران شد و اندك زماني در محضر درس اساتيد معقول و منقول تهران حضور يافت و به زنجان برگشت و در اواخر سال 1330 در معيّت برادر بزرگش مرحوم علامه بزرگوار شيخ فضل‌الله شيخ الاسلام عازم عتبات عاليات گرديد. در آنجا در محضر درس اساتيدعظام، سيد يزدي وشيخ الشّريعه اصفهاني و آقاي سيد ابوالحسن اصفهاني، ميرزا حسين نائيني و آقا ضياء عراقي حضور به هم رسانيد و به درجه اجتهاد نايل آمد و در اواخر سال 1338 به زنجان برگشت و به مسند قضاي شرعي نشست و به تدريس فقه و فلسفه و تفسير قرآن و تأليف و تدوين و ترجمه كتب سودمند پرداخت. چندي بعد عازم سفر سوريه وفلسطين و قاهره و مكّه شد و در اين سفر با رجال علم و ادب آشنايي يافت ودر سال 1347 هجري قمري به عنوان اولين ايراني به عضويت مجمع علمي دمشق انتخاب شد. او در سال 1354 هجري قمري در دانشكده معقول و منقول به كرسي استادي تفسير و اخلاق و تاريخ فلسفه نشست و مدت چهار سال دانش پژوهان را از اندوخته‌هاي علمي خود بهره مند ساخت و سپس به دانشگاه تهران منتقل شد. هزار افسوس كه خوش درخشيد ولي دولت مستعجل بود. در بيستم ماه جمادي الثانيه سال 1360 هجري قمري(پنجشنبه تيرماه سال 1320 خورشيدي) در 51 سالگي در زنجان وفات يافت.

مرحوم زنجاني در طول عمر كوتاه خود كتابها و مقالات متعددي در مباحث ديني و فلسفي و اجتماعي به زبان فارسي و عربي تأليف و ترجمه نمود كه اهم آنها عبارتند از:

1ـ تاريخ القرآن؛ 2ـ الفيلسوف الفارسي الكبير صدرالدين شيرازي ؛

3- شرح رساله بقاء النفس بعد فناء الجسد؛

4- طهارت اهل الكتاب ؛

5- اصول القرآن الاجتماعيه ؛

6- الواحد لايصدر عنه الّا الواحد ؛

7ـ الافكار ؛

8- الوحي ؛

9- التصوف في التاريخ ؛

10- الاسلام و الاوربيون ؛

11- عظمت حسين بن علي؛

12- سرزمين اسلام ؛

13- دين فطرت؛

14- رساله در لزوم حجاب يا فلسفه حجاب؛

15- اندرز ارسطو به اسكندر؛

16- قهرمانان (ترجمه كتاب الابطال).

در پايان اشاره بدين مطلب خالي از فايده نمي‌باشد كه جناب سيد جعفر سجادي در عنوان شرح حال مرحوم حاجي ميرزا ابوعبدالله ضيائي زنجاني در دائرةالمعارف بزرگ اسلامي (ج 5، ص 684) مرقوم داشته‌اند:

طي سالها تحقيق و تأليف و تدريس مجموعه بسيار نفيسي از كتب خطي و چاپي گرد آورد … كه پس از مرگش كتابخانه مجلس شوراي ملّي آن را خريداري كرد. با مراجعه به مراجع مذكور معلوم مي‌گردد:

كه اقبال در كتاب تاريخ خاندان نوبختي فقط اشاره به نسخه خطي كتاب اليَهبُطَان في المواليد ابوسهل نوبختي متعلق به كتابخانه مرحوم آقاي حاج ميرزا ابوعبدالله زنجاني نموده است.

دكتر صفا نيز در تاريخ علوم عقلي فقط اشاره به نسخه كتاب رساله في آراء الطبيعية التي يقول بها الحكماء از فلوطرفس يوناني كه دركتابخانه ايشان بود نموده است. اما آقاي مشكور در مجله مجمع اللغة العربية ش (1398‌، ص 201) مي‌نويسد:

هوالعلامه الفقيد ابوعبدالله … من اسرة عريقه بعلمها و شرفها. خرج منها فريق من العلماء و الرجال و خدموا العلم و الدين خدمة لاينسي. منهم شقيقه الاكبر العلامه المفضال الشيخ فضل الله شيخ الاسلام الزنجاني المتوفي سنه 1373 ه‍ . كان نموذج السلف الصالح من العلماء كما تشبهه علميّه تآليفه القيّمة في الفلسفه و تاريخ المذاهب و علم الكلام و خزانة كتبه التي إبتا عتها مكتبة مجلس النواب الايران من انفس خزائن ياران لا حتوائها علي المخطوطات النادره و خطوط مشاهير العلماء و المولفين

به نظر مي‌رسد در تحرير مقاله فوق جناب سجادي جمله «كان نموذج السّلف الصالح» را عطف به «هو العلامة الفقيد» نموده، در صورتي كه منظور از آن مرجع نزديكتر مرحوم آقاي شيخ فضل‌اله شيخ الاسلام بوده كه «كان نموذج السلف الصالح.» ديگر آنكه معظم له در ضمن تأليفات ايشان اشاره به كتاب به اسم نورالمنابر نموده‌اند كه مبتني بر اشتباه است.

چه كتاب نورالمنابر از تأليفات مرحوم آقاي حاج ميرزا ابوعبدالله ميرزائي زنجاني، برادر مرحوم آقاي حاج ميرزا ابوالمكارم و حاج ميرزا ابوطالب زنجاني بود كه در سال 1307 هجري قمري تاليف نموده و به وسيله علي اكبر كتابفروش تهراني بدون تاريخ به اهتمام مرحوم آقاي حاج ميرزا مهدي مجتهد زنجاني فرزند مؤلف چاپ شده است. مشار در صفحه 5337 فهرست كتابهاي چاپي مي‌نويسد: «نورالمنابر از حاج ميرزا سيد ابوعبدالله شمس‌الدين محمدبن ابي القاسم موسوي زنجاني تهران 1307 شمسي. چاپ دوم سنگي خشتي خط محمد كاظم مهران به تصحيح محمد باقر بن محمد حسن ناشر حاج ميرزا مهدي زنجاني فرزند صاحب ترجمه 223 صفحه».

مرحوم حاج ميرزا ابوعبدالله ضيائي زنجاني از بسياري از علماي اعلام، از اماميه و اهل سنت، داراي اجازات اجتهاد و روايت بودند .
بخش نظرات
روزشمار فاطمیه
روزشمار غدیر
روزشمار محرم عاشورا